Wetten schuiven. Praktijk draait door.

De Raad van de EU heeft het AI Act Omnibus op 29 juni definitief aangenomen. De verplichtingen voor AI bij acceptatie en schadebehandeling schuiven naar december 2027, maar de artikel 50-transparantieplicht voor AI-gegenereerde content wordt onveranderd van kracht per 2 augustus 2026, met een kortere overgangstermijn. De algemene AI Act-verboden en de eisen voor taalmodelaanbieders golden al eerder en blijven ongewijzigd.

Op 29 juni 2026 nam de Raad van de EU het AI Act Omnibus-pakket definitief aan, na goedkeuring door het Europees Parlement op 16 juni. Publicatie in het EU Publicatieblad volgt op korte termijn; de wet treedt kort daarna in werking. De deadline voor AI bij acceptatie, schadebehandeling en fraudedetectie (bijlage III) schuift naar 2 december 2027 en naar 2 augustus 2028 voor AI in reeds gereguleerde producten. De transparantieplicht voor AI-gegenereerde content (artikel 50) blijft, zoals gepland, van kracht per 2 augustus 2026, met een overgangstermijn die is verkort naar drie maanden. Twee andere verplichtingen zijn niet nieuw per die datum: de algemene AI Act-verboden (artikel 5) gelden al sinds 2 februari 2025, de eisen voor taalmodelaanbieders al sinds 2 augustus 2025. Nieuw is een verbod op AI-gegenereerde niet-gewenste seksuele content en kindermisbruikmateriaal (december 2026), gericht op partijen die zulke content laten genereren, niet op de meeste verzekeraars zelf.

Relevant voor uw bestuur is vooral de artikel 50-transparantieplicht: die verandert wél per 2 augustus 2026. Koopt uw organisatie grote taalmodellen in, dan bent u verantwoordelijk voor de vraag of uw leverancier tijdig voldoet. Zet u AI in voor klantcommunicatie, dan moet gegenereerde content binnen de verkorte termijn van drie maanden gelabeld zijn. De artikel 5-verboden en GPAI-verplichtingen golden al; zij vragen geen nieuwe actie per deze datum en het uitstel van bijlage III geeft extra tijd voor acceptatie- en schade-AI.

Vraag uw afdeling compliance te bevestigen welke AI-toepassingen onder de artikel 50-transparantieplicht vallen per 2 augustus 2026, met aandacht voor de kortere overgangstermijn. Laat apart bevestigen dat de al langer geldende artikel 5-verboden en GPAI-verplichtingen op orde zijn; die vragen geen actie vanwege deze datum, wel doorlopende naleving.

Zurich Insurance rolde in het voorjaar van 2026 zelfstandig werkende AI-systemen voor acceptatie uit over vijf landen, met een gemeten daling van 80% in manuele beoordelingstijd. Het nieuws dateert van 19 mei 2026; er is geen nieuwe ontwikkeling deze week, maar de casus blijft een bruikbaar precedent. De uiteindelijke acceptatiebeslissing blijft onderdeel van het bestaande acceptatieproces van Zurich.

Zurich Insurance rolde tussen februari en mei 2026 in negentig dagen tijd zelfstandig werkende AI-systemen uit over vijf landen binnen de zakelijke acceptatie, met Cytora als platform en Microsoft-taalmodeltechnologie als onderliggende laag. Cytora maakte dit op 19 mei 2026 bekend; vakpers nam de cijfers breed over, zonder onafhankelijke audit. De tijd voor manuele beoordeling daalde van 75 naar 15 minuten (-80%), het aandeel volledig automatisch verwerkte aanvragen steeg van 10% naar 95%.

De winst zit in de voorbereiding en gegevensverwerking, niet in de acceptatiebeslissing zelf: die blijft, volgens Zurich, onderdeel van het bestaande acceptatieproces. Dat sluit aan bij de verwachting van toezichthouders rond menselijk toezicht bij hoog-risico AI. Organisaties die deze grens loslaten, nemen een aansprakelijkheidsrisico dat toezichthouders nog niet hebben getoetst. Omdat de cijfers van de leverancier zelf komen en niet onafhankelijk zijn geaudit, is dit een precedent om van te leren, geen benchmark om zonder toetsing over te nemen.

Bespreek in het bestuur of uw organisatie een vergelijkbare stap overweegt in acceptatie, schadebehandeling of klantcontact en leg vast waar de grens ligt tussen geautomatiseerde voorbereiding en de uiteindelijke beslissing door een mens. Vraag bij een eventuele vergelijkbare stap om een eigen, onafhankelijk geverifieerde meting in plaats van leverancierscijfers over te nemen.

De herziene Europese Productaansprakelijkheidsrichtlijn maakt software en AI-systemen expliciet tot product, met bijbehorende strikte aansprakelijkheid bij gebreken. Nederland en Duitsland behoren tot de eerste EU-lidstaten die concrete implementatievoorstellen hebben gepubliceerd, terwijl de omzettingstermijn voor alle lidstaten afloopt op 9 december 2026. Voor organisaties die AI ontwikkelen, inkopen of inzetten, neemt het belang van aansprakelijkheidsbeheer daardoor snel toe.

De herziene Europese Productaansprakelijkheidsrichtlijn (EU 2024/2853) moderniseert het Europese aansprakelijkheidsrecht voor het digitale tijdperk. Voor het eerst worden software, AI-systemen en bepaalde digitale diensten expliciet onder het productbegrip gebracht. Daardoor kunnen aanbieders onder omstandigheden ook aansprakelijk worden gehouden voor schade die ontstaat door gebrekkige software of AI-functionaliteit, vergelijkbaar met de aansprakelijkheid die al bestaat voor fysieke producten. Alle lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk op 9 december 2026 hebben omgezet in nationale wetgeving.

Nederland en Duitsland behoren tot de eerste lidstaten die concrete implementatievoorstellen hebben gepubliceerd. Daarmee wordt zichtbaar hoe nationale wetgevers omgaan met de nieuwe regels rond software, AI-systemen, digitale diensten, bewijsrecht en aansprakelijkheid. Tegelijkertijd bevinden veel andere lidstaten zich nog in eerdere fasen van hun implementatieproces, waardoor verschillen in tempo en interpretatie kunnen ontstaan totdat de omzetting in heel Europa is afgerond.

Voor uw bestuur betekent dit dat aansprakelijkheidsrisico's rond AI niet langer uitsluitend een contractuele of technologische kwestie zijn. De richtlijn introduceert onder meer bewijsrechtelijke verlichting voor benadeelden in situaties waarin de technische complexiteit van een product het lastig maakt om een gebrek of causaal verband aan te tonen. Hierdoor kunnen organisaties vaker worden geconfronteerd met claims waarbij zij zelf aannemelijk moeten maken dat een AI-systeem niet gebrekkig was. Vooral organisaties die AI ontwikkelen, integreren of op grote schaal inzetten, doen er verstandig aan hun documentatie, governance en leveranciersafspraken hierop voor te bereiden.

Vraag uw juridische afdeling te inventariseren in welke landen uw organisatie en haar AI-leveranciers actief zijn en hoe ver de nationale implementatie daar gevorderd is. Betrek deze inventarisatie bij komende contractonderhandelingen met AI-leveranciers, met bijzondere aandacht voor aansprakelijkheidsverdelingen, documentatieverplichtingen en de nieuwe bewijsregels bij technisch complexe AI-systemen.

Amerikaanse rechtszaken tegen Cigna en UnitedHealth over geautomatiseerde claimsafwijzing tonen hoe rechters menselijk toezicht toetsen bij AI-beslissingen, een norm die ook in de EU AI Act voorkomt. Dit zijn Amerikaanse zaken, geen EU-jurisprudentie, maar de aanpak is overdraagbaar naar uw eigen governance-documentatie. Het NAIC-modelbulletin, inmiddels breed aangenomen, is bruikbaar als benchmark.

In de Verenigde Staten lopen sinds december 2023 rechtszaken tegen de zorgverzekeraars Cigna en UnitedHealth over geautomatiseerde afwijzing van zorgclaims (ArentFox Schiff). Bij UnitedHealth wordt een foutpercentage van 90% bij beroep gesteld (STAT News). Humana is eveneens aangeklaagd wegens vergelijkbaar gebruik van AI-algoritmes (Fierce Healthcare). In de UnitedHealth-zaak is een motion to dismiss inmiddels deels afgewezen; de zaak zit nu in de discovery-fase (recentere ArentFox-alert), niet meer in de fase waarin rechters over afwijzingsverzoeken beslissen. Parallel hieraan is het modelbulletin van de National Association of Insurance Commissioners (NAIC, de Amerikaanse koepel van staatstoezichthouders op verzekeraars) over AI-gebruik door verzekeraars door meer dan de helft van de staten aangenomen (Quarles Law Firm, actuary.info).

Dit zijn Amerikaanse zaken en geen EU-jurisprudentie, maar de opkomende juridische theorie is relevant: onvoldoende menselijk toezicht bij een AI-gestuurde claimafwijzing kan gelden als aanwijzing van kwader trouw, een theorie die nog niet in een uitspraak is bevestigd. De EU AI Act stelt al een vergelijkbare eis van menselijk toezicht bij hoog-risico AI; deze Amerikaanse zaken laten zien hoe rechters zo'n criterium in de praktijk kunnen toetsen. Het NAIC-modelbulletin is bruikbaar als concrete benchmark voor uw eigen governance-documentatie, ook buiten de Verenigde Staten.

Laat uw claimsafdeling toetsen of het menselijk toezicht op geautomatiseerde claimsbeslissingen aantoonbaar en gedocumenteerd is. Vraag of uw governance-documentatie standhoudt tegen de toetsingscriteria die in deze Amerikaanse zaken naar voren komen en leg de uitkomst vast in uw risicoregister.